Η γλώσσα είναι ένα σύστημα σημείων που αποτελείται από γράμματα, λεξήματα και γραμματικούς κανόνες και είναι το κύριο μέσο επικοινωνίας μεταξύ των ανθρώπων. Αποτελεί ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του ανθρώπινου είδους.

Ο όρος γλώσσα έχει ευρύτητα χρήσεων. Χρησιμοποιείται κυρίως για να αναφερθούμε στη φυσική γλώσσα του ανθρώπου, η αναφορά του όμως καλύπτει και περιπτώσεις τεχνητών και μη ανθρώπινων σημειακών συστημάτων (μιμόγλωσσα, γλώσσες πληροφορικής, συστήματα επικοινωνίας ζώων κ.λπ.). Με τη σημασία της φυσικής γλώσσας, επίσης, αναφέρεται τόσο στο γενικό φαινόμενο της ανθρώπινης γλώσσας και της καθολικής γλωσσικής ικανότητας, όσο και σε συγκεκριμένες φυσικές γλώσσες (αγγλικά, σουαχίλι, κινέζικα, αλβανικά, ελληνικά κ.λπ.).

Η απόκτηση μιας (μητρικής) γλώσσας είναι μια φυσική διαδικασία που συμβαίνει κατά τα 4-5 πρώτα χρόνια ζωής του ανθρώπου. Ο ομιλητής κάθε γλώσσας είναι σε θέση να συνδυάζει σωστά ορισμένες σειρές φθόγγων (φωνημάτων) με ορισμένες σημασίες, για την παραγωγή και την πρόσληψη μηνυμάτων.

Δεν υπάρχει, τέλος, σαφής διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στον όρο γλώσσα, με τη σημασία της συγκεκριμένης εθνικής γλώσσας, και στον όρο διάλεκτος. Σύμφωνα με τη διατύπωση του Max Weinrich, "γλώσσα είναι μια διάλεκτος με στρατό και στόλο", ενώ -σύμφωνα με άλλη διατύπωση- "διάλεκτος είναι μια ηττημένη γλώσσα και με άλλη διατύπωση ΄΄ δεν υπάρχουν προτυπες γλώσσες και διάλεκτοι τους , απλως υπάρχει μια γλώσσα πλούσια όπου μια έννοια μπορεί να αποδοθεί με διαφορετικούς τρόπους και ακόμα μια άλλη διατύπωση λέει πως ΄΄ όλες οι γλωσσες του κόσμου, σε όλους τους καιρούς, είναι διάλεκτοι μιας πρώτης κοινής γλώσσας που πρίν χιλιάδες χρόνια ήτο παγκόσμια γλώσσα ΄΄ . ΄Ολες οι διατυπώσεις είναι το ίδιο ορθές ή λανθασμένες , αφού ακόμα καμιά δεν έχει επαληθευθεί.

Πίνακας περιεχομένων 1 Ιδιότητες της γλώσσας 1.1 Η προτεραιότητα του προφορικού λόγου 1.2 Η διπλή (δι)άρθρωση 1.3 Το αυθαίρετο (συμβατικότητα) του γλωσσικού σημείου 1.4 Το μεταβλητό του γλωσσικού σημείου/γλωσσική μεταβολή 1.5 Η ασυνέχεια των γλωσσικών μονάδων 1.6 Η δομική εξάρτηση 1.7 Η ανεξαρτησία από το ερέθισμα/μετάθεση 2 Επίπεδα ανάλυσης της γλώσσας 2.1 Φωνητικό 2.2 Φωνολογικό 2.3 Μορφολογικό 2.4 Συντακτικό 2.5 Σημασιολογικό 2.6 Πραγματολογικό 3 Γλώσσα και Γλωσσολογία 3.1 Σωσσυρικός δομισμός 3.2 Αμερικανικός δομισμός 3.3 Ευρωπαϊκός δομισμός/Λειτουργισμός 3.4 Γενετική-Μετασχηματιστική Γραμματική 3.5 Γνωσιακές και άλλες προσεγγίσεις 4 Μεταγλωσσικές προσεγγίσεις του φαινομένου της γλώσσας 4.1 θεωρίες για τη θέση της γλώσσας στην κοινωνία 4.2 Γλώσσα και βιολογία 4.3 Γλώσσα και φιλοσοφία 5 Βιβλιογραφία 6 Εξωτερικοί δεσμοί

Ιδιότητες της γλώσσας

Η προτεραιότητα του προφορικού λόγου

Η κοινή αντίληψη που κυριαρχεί σχετικά με τη γλώσσα είναι ότι η επίσημη μορφή της, άρα και η πιο "έγκυρη", είναι η γραπτή και ότι η πιο "πρόχειρη" και "λιγότερο σταθερή" είναι η προφορική. Από αυτή την αντίληψη έπεται και η κυρίαρχη αξιολόγηση, ειδικά στις δυτικές κοινωνίες, του γραπτού λόγου ως πιο "σωστού και σημαντικού" και του προφορικού ως "δευτερεύοντος και επιρρεπούς σε λάθη". Αν και όντως η εφεύρεση του γραπτού λόγου είχε αναμφισβήτητες θετικές συνέπειες στην πρόοδο του ανθρώπινου πολιτισμού, η γραπτή γλώσσα θεωρείται από τους γλωσσολόγους, για μια σειρά από λόγους που θα εξηγηθούν παρακάτω, δευτερογενής και τρόπον τινά βοηθητική της προφορικής.

(α) Φυλογενετική και οντογενετική προτεραιότητα: ο προφορικός λόγος προηγείται και δεν προϋποθέτει τον γραπτό. Δηλαδή σε επίπεδο κοινωνίας δεν υπάρχει παράδειγμα γλωσσικής κοινότητας που να εχει γραπτό λόγο και να μην έχει προφορικό ("φυλογενετική προτεραιότητα"). Αντίθετα υπάρχουν πολλές ακόμα και σήμερα κοινωνίες που δεν χρησιμοποιούν κάποιο είδος γραφής αλλά διαθέτουν μια καθ΄όλα αναπτυγμένη γλώσσα. Αλλά και σε ατομικό επίπεδο το παιδί πρώτα μαθαίνει να μιλάει και μετά να γράφει ("οντογενετική προτεραιότητα").

Επιπλέον ο γραπτός λόγος ξεκίνησε ως και παραμένει σε μεγάλο βαθμό βοηθητικός προς την ομιλία, για λόγους απομνημόνευσης ή για να μην "χανόμαστε" και για να έχουμε μια καλύτερη εικόνα ενος μεγάλου τμήματος λόγου. Μάλιστα τα αρχαιότερα δείγματα γραφής που σώζονται είναι απλοί μαθηματικοί υπολογισμοί και λογιστικά κείμενα (σουμεριακές πινακίδες). Επομένως και από ιστορική άποψη, αλλά και σύμφωνα με τη λογική, η γραφή δεν πρέπει να συγχέεται και να ταυτίζεται με τη γλώσσα, καθώς συνιστά απλώς μια μορφή αναπαράστασης της.

(β) Δομική προτεραιότητα: Βέβαια θα μπορούσε να υποστηριχτεί ότι και η προφορική γλώσσα δεν είναι παρά μια αναπαράσταση των νοημάτων που έχουμε μέσα στο μυαλό μας. Δηλαδή με απλά λόγια, όποια σχέση υπάρχει μεταξύ μεταξύ της γραφής <παιδί> και της έννοιας "παιδί" υπάρχει και μεταξύ του ήχου [pe'δi] και της αντίστοιχης έννοιας. Κατά βάση αυτός ο ισχυρισμός είναι σωστός και συνάδει και με το πνεύμα της γλωσσολογικής επιστήμης που έχει σαν αρχή το ότι πρωταρχικά δεν την ενδιαφέρει το υλικό μέσω του οποίου πραγματώνονται οι σχέσεις ενός συστήματος (ήχοι, γράμματα, νοήματα κτλ) αλλά οι ίδιες οι σχέσεις του συστήματος. Παραβλέπεται όμως το στοιχείο που καθιστά τον προφορικό λόγο στενότερα συνδεδεμένο με την "καθαρή γλώσσα": ενώ μπορώ άνετα να γράψω "μπρκδφκ" δεν μπορώ να προφέρω [brkδfκ]. Καταλαβαίνουμε λοιπόν ότι οι συγκεκριμένης φύσεως ιδιότητες των φωνητικών μας οργάνων ασκούν επιρροή στο τι λέξεις επινοούμε για την γλώσσα μας ενώ οι γραφικές μας ικανότητες όχι. Δηλαδή ποτέ σε κανένα γλωσσικό σύστημα δεν επινοήθηκε λέξη που να μην μπορεί να αποδοθεί φωνητικά, υπάρχουν όμως πολλά γραφικά συστήματα (στην ουσία όλα) που να μην αποδίδουν ικανοποιητικά όλες τις λέξεις.

(γ) Γνωστική-μαθησιακή προτεραιότητα: Η ομιλία αναπτύσσεται με φυσικό τρόπο· για να μάθει το παιδί να μιλάει, αρκεί να εκτεθεί σε γλωσσικά ερεθίσματα. Αντίθετα, για να μάθει να γράφει τη γλώσσα του, απαιτείται συστηματική διδασκαλία.

Είναι επόμενο, λοιπόν, αντικείμενο της γλωσσολογικής επιστήμης να είναι μόνο ή κυρίως η προφορική γλώσσα και όχι η γραπτή η οποία, όταν εξετάζεται, εξετάζεται απο διαφορετική οπτική.

Σαν αδυναμίες του γραπτού λόγου θα μπορούσαν να αναφερθούν η συντηρητικότητα του και επομένως η ανικανότητα του να αποδίδει όλες τις φωνητικές αλλαγές που συντελούνται σε προφορικό επίπεδο. Για παράδειγμα το γεγονός ότι η ελληνική έχει τόσα διαφορετικά γραφήματα για τον φθόγγο [ι] είναι αποτέλεσμα της συντηρητικότητας της ελληνικής γραφής που δεν απέδωσε τις αλλαγές που έχουν συντελεστεί εδώ και 2000 χρόνια.Εμφανές παράδειγμα της παραμορφωτικής δύναμης του γραπτού λόγου είναι και η αγγλική, όπου η διατήρηση της ιστορικής ορθογραφίας έχει επιτευχθεί σχεδόν χωρίς καμία υποχώρηση και η γραφή των λέξεων σπάνια πλέον απεικονίζει την σύγχρονη προφορά τους.

Η διπλή (δι)άρθρωση

Η διπλή άρθρωση είναι αποκλειστικό χαρακτηριστικό της ανθρώπινης γλώσσας. Στις φυσικές γλώσσες παρατηρείται το φαινόμενο να χρησιμοποιούνται γλωσσικά στοιχεία (φωνήματα) που το καθένα ξεχωριστά δεν σημαίνει τίποτα (π.χ. /z/, /o/, /i/) και, συνδυαζόμενα μεταξύ τους, να σχηματίζουν μορφήματα, δηλαδή ελάχιστους σχηματισμούς-φορείς σημασίας (π.χ. /zoi-/ "ζωή"). Η διπλή άρθρωση είναι ιδιαιτερότητα της ανθρώπινης γλώσσας, καθώς και τα ζώα έχουν μεθόδους και συστήματα επικοινωνίας αλλά κάθε διακριτή μονάδα του συστήματος τους εμπεριέχει και μια έννοια. Δηλαδή όταν ο σκύλος γαβγίζει επιθετικά για να υπενθυμίσει σε έναν παρείσακτο ότι εισέρχεται στην περιοχή του, το γάβγισμα του αποτελεί ένα είδος γλωσσικού σημείου με νόημα αλλά δεν επιδέχεται παραπέρα ανάλυση. Οποιαδήποτε προσπάθεια να διαχωριστεί το γάβγισμα σε επιμέρους ήχους θα οδηγηθεί σε αποτυχία.

Η διπλή άρθρωση είναι ιδιαιτέρως σημαντική γιατί δίνει τη δυνατότητα σε όποιο σύστημα την κατέχει να μπορεί να ανανεώνει συνεχώς το "λεξιλόγιο" του και έτσι να προσαρμόζεται σε νέες συνθήκες, νέες έννοιες, ιδέες κτλ. Όλες οι σύγχρονες γλώσσες διαθέτουν διπλή άρθρωση αλλιώς θα ήταν καταδικασμένες να περιοριστούν στο λεξιλόγιο έτσι όπως διαμορφώθηκε όταν δημιουργήθηκαν.

Το αυθαίρετο (συμβατικότητα) του γλωσσικού σημείου

Ένα από τα βασικότερα τρόπον τινά αξιώματα της γλωσσολογίας είναι η αυθαιρετότητα του γλωσσικού σημείου. Δηλαδή πλέον είναι καθολικά αποδεκτό -εκτος απο λίγες εξωεπιστημονικες εξαιρεσεις- ότι καμια λογική αναγκαιότητα δεν συνδεει την μορφή μιας λέξης με το νόημα της, το σημαίνον δηλαδή με το σημαίνομενο. Δεν υπάρχει π.χ. τίποτα που να υποχρεώνει έναν άνθρωπο να χρησιμοποιεί την διαδοχή φωνημάτων /'γata/ (ή τη διαδοχή γραφημάτων <γάτα>) για να εννοήσει τη σημασία "γάτα". Θα μπορούσε κάλλιστα να λέει "σκύλος" και να εννοεί γάτα. Η σχέση "σημαίνοντος"-"σημαινομένου" αποτέλεσε αντικείμενο αντιπαραθέσεων ήδη από την αρχαιότητα (πβ. τον πλατωνικό διάλογο Κρατύλος) και η ευρύτερη παραδοχή του συμβατικού χαρακτήρα αυτής της σχέσης θεμελιώθηκε από τον Φερντινάντ ντε Σωσσύρ (1916), o οποίος μετατόπισε την αντιπαράθεση από το πεδίο της denotatio (="δήλωση", δηλαδή σχέση ονόματος-πράγματος) στο πεδίο της significatio (="σήμανση", σχέση δύο ψυχολογικών οντοτήτων, ακουστικής εικόνας με μια ιδέα).

Η αρχή αυτή φαινομενικά μόνο παραβιάζεται από εξαιρέσεις λέξεων, όπως για παράδειγμα η λέξη "νιαούρισμα" ή το επιφωνήμα "ωχ!". Όντως σε τέτοιες περιπτώσεις, στις ηχομιμητικές λέξεις και στα επιφωνήματα, μπορεί να ανιχνευθεί μια φαινομενική αιτιότητα, όμως και πάλι η εμπειρία μας από τις ξένες γλώσσες μάς αποτρέπει από το να απορρίψουμε την συμβατικότητα του γλωσσικού σημείου. Αν δούμε πώς αποδίδουν οι Άγγλοι τον ήχο που παράγει ο σκύλος (bark) και οι Γάλλοι τον ήχο που παράγει ο άνθρωπος ως αντίδραση στο αίσθημα του πόνου (aie) και τα συγκρίνουμε με τις αντίστοιχες ελληνικές λέξεις, τότε καταλαβαίνουμε ότι και στις περιπτώσεις αυτές κυριαρχεί η συμβατικότητα.

Το μεταβλητό του γλωσσικού σημείου/γλωσσική μεταβολή

Η γλωσσική μεταβολή είναι ένα ακόμα εγγενές χαρακτηριστικό της ανθρώπινης γλώσσας. Η γλωσσική μεταβολή είναι καθολική για κάθε ζωντανή φυσική γλώσσα και δεν πρέπει να αξιολογείται ούτε ως θετική ούτε ως αρνητική, αλλά ως αναπόφευκτη εξέλιξη. Έτσι, οποιεσδήποτε αξιολογικές αντιλήψεις και απόψεις σχετικά με την αλλαγή μιας γλώσσας δεν οφείλονται σε γλωσσολογικά δεδομένα αλλά σε ιδεολογίες, κοινωνικές, εθνικές κτλ.

Η γλωσσική αλλαγή οφείλεται σε πολλούς παράγοντες, οι οποίοι θα μπορούσαν να διακριθούν σε εξωτερικούς και εσωτερικούς. Ως αλλαγές οφειλόμενες σε εξωτερικούς παράγοντες θα μπορούσαν να θεωρηθούν αλλάγες που πηγάζουν από αλληλεπιδράσεις μεταξύ δύο γλωσσών. Ο συνηθέστερος τρόπος για να επηρεάσει μια γλώσσα την άλλη είναι ο δανεισμός. Για παράδειγμα μπορούμε να πούμε ότι η γλωσσική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο αποδίδεται η έννοια "σπίτι" στα ελληνικά, δηλαδή η σταδιακή αντικατάσταση της λέξης <οίκος>/<οικία> με τη λέξη <σπίτι> οφείλεται στην επίδραση της λατινικής (συγκεκριμένα της λέξης hospitium).

Συχνά, όμως, τα αίτια της γλωσσικής μεταβολής εντοπίζονται εσωτερικά, μέσα στο ίδιο το σύστημα μιας γλώσσας. Το γεγονός δηλαδή ότι ο νεοέλληνας διαβάζει την λέξη "ειρήνη" ως /i'rini/ ενώ ο αρχαίος έλληνας θα την διάβαζε ως /eirεέnεε/ οφείλεται στον εσωτερικό παράγοντα της αλλαγής στο φωνητικό σύστημα της ελληνικής. Η αδυναμία της γλώσσας να αντισταθεί στην γλωσσική μεταβολή, στη μεταβολή τόσο της φωνητικής αναπαράστασης της ίδιας σημασίας, όσο και της σημασιοδότησης της ίδιας μορφής, αποτελεί απόρροια, αλλά και απόδειξη, της συμβατικότητας του γλωσσικού σημείου.

Η ασυνέχεια των γλωσσικών μονάδων

Η δομική εξάρτηση

Η ανεξαρτησία από το ερέθισμα/μετάθεση

Επίπεδα ανάλυσης της γλώσσας

Φωνητικό

Φωνολογικό

Μορφολογικό

Συντακτικό

Σημασιολογικό

Πραγματολογικό

Γλώσσα και Γλωσσολογία

Σωσσυρικός δομισμός

Αμερικανικός δομισμός

Ευρωπαϊκός δομισμός/Λειτουργισμός

Γενετική-Μετασχηματιστική Γραμματική

Η γενετική γραμματική είναι ένα από τα κυρίαρχα σήμερα ρεύματα στην ανάλυση της γλώσσας, εισηγητής του οποίου είναι ο αμερικάνος Νόαμ Τσόμσκι, ο οποίος και προσπάθησε να ερμηνεύσει το φαινόμενο της γλώσσας στην πιο καθολική διάστασή του. Για την γενετική γραμματική, η γλώσσα είναι ένα βιολογικό/γνωσιακό σύστημα, έμφυτο ως ικανότητα, που παράγει ("γεννά") απεριόριστο πλήθος εκφράσεων με πεπερασμένα μέσα (λεξικά στοιχεία, κανόνες και περιορισμούς) και, ενδεχομένως, σύμφωνα με την πιο πρόσφατη φάση της θεωρίας, τον μινιμαλισμό, η "βέλτιστη λύση" στο σχεδιαστικό πρόβλημα της πρόσβασης/αναγνωσιμότητας σε δύο ειδών επιτελεστικά συστήματα του ανθρώπινου σώματος, τα "προθετικά-εννοιολογικά" και τα "αρθρωτικά-αντιληπτικά".

Γνωσιακές και άλλες προσεγγίσεις

Μεταγλωσσικές προσεγγίσεις του φαινομένου της γλώσσας

Τόσο οι επιστημονικές όσο και οι διεπιστημονικές προσεγγίσεις της γλώσσας συνιστούν ό,τι ονομάζουμε "μεταγλώσσα". Με τον όρο "μεταγλωσσικός" εννοείται οποιαδήποτε κρίση διατυπώνουμε για την γλώσσα χρησιμοποιώντας τη γλώσσα. Μεταγλωσσική επομένως μπορεί να χαρακτηριστεί και μια άποψη του τύπου "πολύ ωραία γλώσσα αυτή, οι λέξεις της έχουν μια μουσικότητα", αλλά και μια γλωσσολογική θεωρία ή κλάδοι της επιστήμης όπως ψυχογλωσσολογία, κοινωνιογλωσσολογία κτλ. Σε αυτό το κεφάλαιο λοιπόν θα περιγραφούν οι σημαντικότερες θεωρίες ανά τους αιώνες που έχουν εμφανιστεί για τη γλώσσα και την θεωρούν από μια εξωτερική προς το γλωσσικό σύστημα θέση.

θεωρίες για τη θέση της γλώσσας στην κοινωνία

Η γλώσσα σαν κοινωνικό φαινόμενο είναι ένα δημοφιλές θέμα για προβληματισμό από αρχαιοτάτων χρόνων. Η εξέχουσα θέση της γλώσσας ανάμεσα στις εκδηλώσεις του ανθρώπινου πνεύματος και ο καταλυτικός της ρόλος στην διαμόρφωση των κοινωνικών δομών και σχέσεων κεντρίζει την περιέγεια της εκάστοτε διανόησης -και όχι μόνο. Για την γλώσσα κυριολεκτικά υπάρχουν αναρίθμητες απόψεις, οπτικές και κρίσεις. Από την αρχαιότητα διάφοροι φιλόσοφοι προσπάθησαν να διακρίνουν την φύση της και να προσδιορίσουν τον ακριβή της ρόλο.

Βέβαια πρώτη από όλες ασχολήθηκε η θρησκεία με το φαινόμενο της γλώσσας. Ο μύθος του πύργου της Βαβέλ δεν είναι ο μόνος σχετικός με τη γλώσσα. Σχεδόν κάθε θρησκεία έχει και από ένα μύθο που περιγράφει την διαδικασία απόκτησης/εφεύρεσης της γλώσσας αλλά και της γραφής. Ο μύθος της Βαβέλ, στα πρότυπα του οποίου κινούνται και οι μύθοι πολλών ευρωπαϊκών και μη λαών, έχει δυο βασικές συνισταμένες οι οποίες εν πολλοίς επανεμφανίζονταν σε πολλές διαδεδομένες θεωρίες μέχρι και τον 19ο αιώνα.

Συγκεκριμένα από την ιστορία της Βαβέλ προκύπτουν δυο "αλήθειες". Πρώτον ότι η υπήρχε η μια, η αληθινή γλώσσα του θεού της οποίας οι όροι απέδιδαν ακριβώς το νόημα των σημαινόμένων. Αυτή η γλώσσα χάθηκε εξαιτίας της ύβρεως των ανθρώπων και πλέον οι άνθρωποι είναι καταδικασμένοι να χρησιμοποιούν πολλά, διαφορετικά μεταξύ τους "κακέκτυπα" της γλώσσας αυτής. Δεύτερον υποδηλώνεται η πεποίθηση ότι το περιβάλλον του ανθρώπου και γενικά ο κόσμος των εμπειριών του γίνεται αντιληπτός με τον ίδιο τρόπο από όλους απλά η κάθε γλώσσα αποδίδει διαφορετικά και με διαφορετική επάρκεια αυτό το περιβάλλον. Αυτή η πεποίθηση αν απλώς υποδηλώνεται στον μύθο της Βαβέλ, τότε γίνεται φανερή στην Γένεση όπου εμφανίζεται ο θεός να καλεί τον Αδάμ να ονοματοθετήσει τα ζώα. Αλλά και στην ελληνική μυθολογία εμφανίζεται το ίδιο μοτίβο της ονοματοθεσίας με τον μύθο του Προμηθέα. Γνωστή είναι βέβαια και η ανάλυση του Πλάτωνα στην Πολιτεία του, όπου η γλώσσα αντιμπετωπίζεται ως ένας ταξινομητικός κατάλογος σταθερών και απαράλλαχτων εννοιών (των ιδεών).

Αυτή η αντίληψη πλέον έχει εγκαταλειφθεί σχεδόν από τη στιγμή της γέννησης της γλωσσολογίας. Πλέον η γλώσσα αντιμετωπίζεται από μεγάλη μερίδα αναλυτών ως καθρέφτης της κοινωνίας που την χρησιμοποιεί και την διαμορφώνει. Η σχέση όμως αυτή είναι αμφίδρομη- δηλαδή σύμφωνα με κάποιους (δόγμα Sapir-Whorf) και η ίδια η γλώσσα που χρησιμοποιούμε πολλές φορές καθορίζει τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο. Αν συνοπολογιστεί και το γεγονός ότι κάθε γλώσσα θεωρείται καταρχήν ως η καταλληλότερη για τους ομιλητές της τότε γίνεται εύκολα αντιληπτό ότι η γλώσσα συνδέεται άμεσα με τις κοινωνικές συνθήκες που τη γεννούν.

Για να γίνει καλύτερα κατανοητή η παραπάνω θέση θα παρατεθούν δυο παραδείγματα. Το πρώτο παράδειγμα αφορά την αντίληψη των χρωμάτων. Yπάρχουν πολλές γλώσσες οι οποίες δεν έχουν λέξη για το κόκκινο, άλλες για το κίτρινο κτλ. Μάλιστα έχει παρατηρηθεί ότι η αναγνώριση χρωμάτων ακολουθεί συγκεκριμένους κανόνες. Το γεγονός λοιπόν ότι μια γλώσσα δεν έχει λέξη για το κόκκινο δεν σημαίνει ότι είναι "πρωτόγονη" ή ότι είναι λειψή αλλά ότι δεν χρειάζεται να έχει λέξη για το κόκκινο. Η κοινότητα που χρησιμοποιεί την συγκεκριμένη γλώσσα δεν ένιωσε την ανάγκη να ξεχωρίσει το συγκεκριμένο χρώμα και πολύ απλά το "συγχέει" με ένα άλλο (όπως στην ελλάδα δεν έχουμε ξεχωριστή λέξη για το λαχανί που έχει ένα λάχανο μόλις αρχίσει να σαπίζει και το "συγχέουμε" με το κανονικό λαχανί). Η συγκεκριμένη ιδιαιτερότητα λοιπόν της γλώσσας αφενός οφείλεται στις κοινωνικές συνθήκες (που δεν ευνοούν την διάκριση του κόκκινου) αλλά επηρεάζει και την αντίληψη των μελλοντικών ομιλητών καθώς πλέον δεν μαθαίνουν να ξεχωρίζουν το κόκκινο.

Ένα λιγότερο ακραίο παράδειγμα αφορά το λεξιλόγιο των Εσκιμώων για το χιόνι. Ενώ οι ελληνικές λέξεις για τα καιρικά φαινόμενα που σχετίζονται με την χιονόπτωση περιορίζονται στις 5-6 (χιόνι, χιονόνερο, χιονοθύελλα κτλ), στην εσκιμώικη γλώσσα λέγεται ότι υπάρχουν 25 διαφορετικοί όροι για την χιονόπτωση. Αυτή η "έλλειψη" λοιπόν της ελληνικής πιθανότατα οφείλεται στο κλίμα που επικρατεί στην Ελλάδα και στις επικοινωνιακές ανάγκες που απορρέουν από αυτό.

Η σύγχρονη δομιστική αντίληψη λοιπόν που κυριαρχεί για τη γλώσσα και για τη σχέση με τον αισθητό κόσμο είναι η εξής: το περιβάλλον γύρω μας είναι ένα τεράστιο συνεχές το οποίο εμείς με την βοήθεια της γλώσσας κατανέμουμε και κατηγοριοποιούμε. Η γλώσσα δεν έρχεται απλά να ονοματοθετήσει ήδη διαμορφωμένες κατηγορίες και ταξινομήσεις αλλά συμβάλλει και αυτή στην ταξινόμηση των εμπειριών μας.

Γλώσσα και βιολογία

Γλώσσα και φιλοσοφία

• Κατάλογος γλωσσών

Βιβλιογραφία

• Χριστίδης, Α.-Φ. (εκδ.), Εγκυκλοπαιδικός Οδηγός για τη Γλώσσα, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, Θεσσαλονίκη 2001
• J. Lyons, Εισαγωγή στη γλωσσολογία, µτφ. Μ. Αραποπούλου κ.ά., επιµ. Γ. Καρανάσιος. Αθήνα: Πατάκης, 1995.
• J. Lyons, Εισαγωγή στη θεωρητική γλωσσολογία, µτφ. Ά. Αναστασιάδη-Συµεωνίδη, Ζ. Γαβριηλίδου & Α. Ευθυµίου, Αθήνα: Μεταίχµιο, 2002.

Εξωτερικοί δεσμοί

• Ηλεκτρονικός Κόμβος για την υποστήριξη των διδασκόντων την Ελληνική Γλώσσα του Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας.

tlh:Hol

Το άρθρο αυτό αναφέρεται σε γλώσσα προγραμματισμού σχεδιασμένη για εκπαιδευτικούς σκοπούς, για άλλες σημασίες δείτε γλώσσα (αποσαφήνιση)

Στην δευτεροβάθμια εκπαίδευση της Ελλάδας διδάσκεται ως γλώσσα προγραμματισμού η ΓΛΩΣΣΑ, που περιγράφεται στο βιβλίο "Ανάπτυξη εφαρμογών σε Προγραμματιστικό Περιβάλλον".

Τα προγράμματα που γράφουν οι μαθητές της τεχνολογικής κατεύθυνσης της Γ’ Λυκείου, όταν εφαρμόζουν αλγόριθμους, και τα θέματα των πανελλαδικών εξετάσεων στο σχετικό μάθημα, γράφονται στην ΓΛΩΣΣΑ.

Πίνακας περιεχομένων 1 Σύνταξη των εντολών 2 Επιτρεπτοί χαρακτήρες στην ΓΛΩΣΣΑ 2.1 Εκχώρηση τιμής 2.2 Προγράμματα και υποπρογράμματα 3 Δηλωτικές και εκτελέσιμες εντολές 3.1 Δήλωση τύπου 4 Δομικά στοιχεία προγράμματος 4.1 Ακολουθία 4.2 Βρόχος 4.3 Επιλογή 5 Σταθερές 5.1 ΑΚΕΡΑΙΕΣ σταθερές 5.2 ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΕΣ σταθερές 5.3 ΛΟΓΙΚΕΣ σταθερές 5.4 Σειρές χαρακτήρων. Σταθερές για ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ 6 Μεταβλητές 6.1 Μεταβλητές με δείκτες 7 Εκφράσεις 7.1 Ακέραιες εκφράσεις 7.2 Συγκριτικές εκφράσεις 7.3 Λογικές εκφράσεις 8 Εσωτερικές συναρτήσεις στην ΓΛΩΣΣΑ 9 Η εντολή ΔΙΑΒΑΣΕ 10 Η εντολή ΓΡΑΨΕ 11 Πηγές

Σύνταξη των εντολών

Η γλώσσα προγραμματισμού ΓΛΩΣΣΑ σχεδιάστηκε για εκπαιδευτικούς λόγους, οπότε διαθέτει μόνο τις εντελώς απαραίτητες εντολές για να εξασκηθούν οι μαθητές στον προγραμματισμό ηλεκτρονικών υπολογιστών.

Οι εντολές μπορεί να έχουν ισχύ κατά την φάση της μετάφρασης του προγράμματος, και λέγονται δηλωτικές, ή μπορεί να έχουν ισχύ κατά την φάση της εκτέλεσης του προγράμματος, και λέγονται εκτελέσιμες.

Ο γενικός κανόνας είναι ότι οι δηλωτικές μπαίνουν στην αρχή του προγράμματος (ή διαδικασίας ή συνάρτησης), ακολουθούν οι εκτελέσιμες και τελευταία είναι η εντολή ΤΕΛΟΣ_ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ (ή ΤΕΛΟΣ_ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ή ΤΕΛΟΣ_ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ).

Ακολουθεί πίνακας με τις εντολές της ΓΛΩΣΣΑΣ και παρακάτω περιγράφεται η σημασία μερικών από αυτές.

Δηλωτικές εντολές της ΓΛΩΣΣΑΣ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ή ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ή ΣΥΝΑΡΤΗΣΗ

ΣΤΑΘΕΡΕΣ

ΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣ  ΑΚΕΡΑΙΕΣ:  ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΕΣ:  ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ:  ΛΟΓΙΚΕΣ:

ΑΡΧΗ

ΤΕΛΟΣ_ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ή ΤΕΛΟΣ_ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ή ΤΕΛΟΣ_ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ

Εκτελέσιμες εντολές της ΓΛΩΣΣΑΣ

ΓΡΑΨΕ

ΔΙΑΒΑΣΕ

ΚΑΛΕΣΕ

ΑΝ σ ΤΟΤΕ  ΑΛΛΙΩΣ_ΑΝ σ ΤΟΤΕ  ΑΛΛΙΩΣ ΤΕΛΟΣ_ΑΝ

ΕΠΙΛΕΞΕ  ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ  ΑΛΛΙΩΣ ΤΕΛΟΣ_ΕΠΙΛΟΓΩΝ

ΓΙΑ τ1 ΑΠΟ τ2 ΜΕΧΡΙ τ3 ΜΕ_ΒΗΜΑ τ4 ΤΕΛΟΣ_ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ

ΟΣΟ σ ΕΠΑΝΑΛΑΒΕ ΤΕΛΟΣ_ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ

ΑΡΧΗ_ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ ΜΕΧΡΙΣ_ΟΤΟΥ σ

Επιτρεπτοί χαρακτήρες στην ΓΛΩΣΣΑ

Για το γράψιμο των εντολών χρησιμοποιούνται οι παρακάτω χαρακτήρες:

• γράμματα λατινικά : κεφαλαία A – Z και πεζά a – z
• γράμματα ελληνικά : κεφαλαία Α – Ω και πεζά α – ω (και τονούμενα και το τελικό ς)
• ψηφία : 0123456789
• σημεία στίξης : ( ) * + – / = . , • ‘ !
• και το κενό διάστημα (space).

Σημειώνουμε ότι μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε οποιονδήποτε (σχεδόν) χαρακτήρα του κώδικα που αναγνωρίζει ο υπολογιστής μας μέσα σε σχόλια (γραμμές που έχουν πρώτον χαρακτήρα το !), μέσα σε σταθερές και μεταβλητές που περιέχουν σειρές χαρακτήρων.

Η ΓΛΩΣΣΑ έχει ελεύθερο τρόπο γραφής του προγράμματος, δηλαδή δεν υποχρεώνει ένα τμήμα της εντολής να περιέχεται σε συγκεκριμένο τμήμα της εγγραφής. Αν μια εγγραφή αποτελείται από κενά ή έχει πρώτον χαρακτήρα !, η εγγραφή θεωρείται ότι περιέχει σχόλια. Τα σχόλια και τα κενά αγνοούνται κατά την εκτέλεση, εκτός αν τα κενά βρίσκονται μέσα σε σταθερές χαρακτήρων. Εγγραφές με σχόλια μπορούν να βρίσκονται οπουδήποτε στο πρόγραμμα πριν από την εντολή

ΤΕΛΟΣ_ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

Εκχώρηση τιμής

Η εντολή εκχώρησης τιμής έχει σύμβολο το '' και γράφεται έτσι:

Ν (Ν + 2)

και σημαίνει κάνε τις πράξεις στην έκφραση στο δεξιό μέρος και βάλε την προκύπτουσα τιμή στην μεταβλητή που βρίσκεται στο αριστερό μέρος.

Προγράμματα και υποπρογράμματα

Στην ΓΛΩΣΣΑ υπάρχουν τα κύρια προγράμματα και δυο είδη υποπρογραμμάτων, οι διαδικασίες και οι συναρτήσεις. Το πρόγραμμα, η διαδικασία και η συνάρτηση έχουν οπωσδήποτε όνομα.

Η εκτέλεση ξεκινάει από το κύριο πρόγραμμα, που αρχίζει με την εντολή

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ όνομα_προγράμματος

και όταν χρειάζεται να καλέσει μια διαδικασία, χρησιμοποιεί την εντολή

ΚΑΛΕΣΕ όνομα_διαδικασίας (λίστα_παραμέτρων)

και τελειώνει με την εντολή

ΤΕΛΟΣ_ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

Μια διαδικασία της ΓΛΩΣΣΑΣ αρχίζει με την εντολή

ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ όνομα_διαδικασίας (λίστα_παραμέτρων)

και τελειώνει με την εντολή

ΤΕΛΟΣ_ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ

η οποία δίνει τον έλεγχο της εκτέλεσης πίσω, στο πρόγραμμα που κάλεσε την διαδικασία.

Στις εκφράσεις μπορεί να περιλαμβάνεται κάποια συνάρτηση της ΓΛΩΣΣΑΣ. Η απλή αναφορά του ονόματός της δίνει τον έλεγχο σε ένα υποπρόγραμμα - συνάρτηση, που αρχίζει με την εντολή

ΣΥΝΑΡΤΗΣΗ όνομα_συνάρτησης (λίστα_παραμέτρων) : τύπος_συνάρτησης

ενδιάμεσα η μεταβλητή όνομα_συνάρτησης παίρνει οπωσδήποτε τιμή

όνομα_συνάρτησης τιμή

και η συνάρτηση τελειώνει με την εντολή

ΤΕΛΟΣ_ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ

η οποία επιστρέφει μια τιμή (δες παρακάτω για τον τύπο της συνάρτησης, ΑΚΕΡΑΙΑ, ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ, ΛΟΓΙΚΗ, κλπ, και της τιμής της) στην έκφραση που την χρησιμοποίησε.

Το πέρασμα παραμέτρων σε υποπρογράμματα της ΓΛΩΣΣΑΣ δεν γίνεται με αναφορά ούτε με τιμή αλλά με τρόπο γνωστό ως πέρασμα με αντιγραφή (copy in - copy out).

Δηλωτικές και εκτελέσιμες εντολές

Μέσα σε ένα πρόγραμμα (ή υποπρόγραμμα) δηλώνουμε πρώτα ποιες σταθερές και ποιες μεταβλητές θα χρησιμοποιήσουμε, καθώς και τον τύπο καθεμιάς μεταβλητής. Οι δηλωτικές εντολές γράφονται πρώτες και ακολουθούν οι εκτελέσιμες. Ο διαχωρισμός γίνεται με την εντολή

ΑΡΧΗ

Δήλωση τύπου

Στην δηλωτική εντολή που καθορίζει τον τύπο των μεταβλητών ενός προγράμματος (ή υποπρογράμματος), μπορούμε ταυτόχρονα να δηλώσουμε ότι μια μεταβλητή θα έχει δείκτες. Όσες εντολές τύπου δεν χρειάζονται στο πρόγραμμα μπορούν να παραλειφθούν.

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΕΙΓΜΑ
ΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣ
  ΑΚΕΡΑΙΕΣ: α, β, γ[3, 6, 9]
  ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΕΣ: δ, ε[10], ζ
  ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ: η, θ, ι
  ΛΟΓΙΚΕΣ: κ, λ, μ
ΑΡΧΗ

Δομικά στοιχεία προγράμματος

Η δόμηση ενός προγράμματος πρέπει να είναι όσο το δυνατό απλούστερη. Κάθε πρόγραμμα μπορεί να φτιαχτεί με χρήση τριών μόνο απλών σχηματισμών, της ακολουθίας, του βρόχου και της επιλογής.

Ακολουθία

Αν χρειάζονται δυο βήματα για να λυθεί ένα πρόβλημα, και πρέπει να εκτελεστούν πρώτα το ένα και μετά το άλλο, λέμε ότι έχουμε τον σχηματισμό της ακολουθίας (sequence) των βημάτων. Γράφουμε πρώτα τις εντολές του πρώτου βήματος και από κάτω συνεχίζουμε γράφοντας τις εντολές του δεύτερου βήματος.

Βρόχος

Όταν πρέπει μια ομάδα εντολών να εκτελεστεί επαναληπτικά, έχουμε τον σχηματισμό του βρόχου (loop). Μια συνθήκη, (που ισχύει ή δεν ισχύει, που είναι ΑΛΗΘΗΣ ή ΨΕΥΔΗΣ), καθορίζει αν επιτρέπεται οι εντολές του βρόχου να εκτελεστούν ακόμα μια φορά.

Αν η συνθήκη εξετάζεται ως προς την ισχύ της πριν την πρώτη εκτέλεση των εντολών του βρόχου, οι εντολές στον σχηματισμό αυτό μπορούν να εκτελεστούν από μηδέν φορές (αν η συνθήκη είναι ΨΕΥΔΗΣ) μέχρι άπειρες φορές (αν η συνθήκη είναι πάντα ΑΛΗΘΗΣ). Για να σχηματίσουμε τον βρόχο αυτό, μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τις εντολές

ΟΣΟ συνθήκη
ΕΠΑΝΑΛΑΒΕ
εντολές
ΤΕΛΟΣ_ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ

! παράδειγμα βρόχου
ΑΡΧΗ  5.5
ΒΗΜΑ  0.15
ΤΕΛΟΣ  12.
Α  ΑΡΧΗ
ΟΣΟ (Α <= ΤΕΛΟΣ) ΕΠΑΝΑΛΑΒΕ
! εντολές του βρόχου
  Α  Α + ΒΗΜΑ
ΤΕΛΟΣ_ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ
! επόμενες εντολές

ή με τις εντολές

ΓΙΑ μεταβλητή ΑΠΟ αρχική_τιμή ΜΕΧΡΙ τελική_τιμή ΜΕ_ΒΗΜΑ τιμή_βήματος
εντολές
ΤΕΛΟΣ_ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ

! παράδειγμα βρόχου
ΓΙΑ R ΑΠΟ 0. ΜΕΧΡΙ 2. ΜΕ_ΒΗΜΑ 0.4
  ΓΙΑ S ΑΠΟ –R ΜΕΧΡΙ R + R ΜΕ_ΒΗΜΑ 0.5
    ΓΡΑΨΕ 'τιμή R=', R, ' τιμή S=', S, ' συνάρτ=', ΣΥΝΑΡΤ(R, S)
  ΤΕΛΟΣ_ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ
ΤΕΛΟΣ_ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ

όπου παρατηρούμε πώς ένας βρόχος μπορεί να περιέχει έναν άλλο βρόχο, (και τους λέμε ένθετους ή εμφωλιασμένους (nested) βρόχους). Όταν η τιμή_βήματος είναι ίση με 1, μπορούμε να παραλείπουμε την φράση: ΜΕ_ΒΗΜΑ 1, (γιατί όταν παραλείπεται η φράση, υπονοείται ότι το βήμα είναι 1).

Αν η συνθήκη εξετάζεται ως προς την ισχύ της μετά την πρώτη εκτέλεση των εντολών του βρόχου, οι εντολές του βρόχου εκτελούνται τουλάχιστον μια φορά. Για να σχηματίσουμε τον βρόχο αυτό μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τις εντολές

ΑΡΧΗ_ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ
εντολές
ΜΕΧΡΙΣ_ΟΤΟΥ συνθήκη

Επιλογή

Ο σχηματισμός της επιλογής (selection) δίνει στον προγραμματιστή την ευχέρεια να εξηγήσει στον υπολογιστή τι αποφάσεις να πάρει, δηλαδή ο υπολογιστής καθοδηγείται στο να επιλέξει μια ομάδα από εκτελέσιμες εντολές αντί άλλης ομάδας.

Απλή επιλογή γίνεται με τον σχηματισμό

ΑΝ συνθήκη ΤΟΤΕ
εντολή
ΤΕΛΟΣ_ΑΝ

που έχει μια συνθήκη και μια εντολή. Αν η συνθήκη είναι ΑΛΗΘΗΣ, τότε εκτελείται η εντολή. Αν η συνθήκη είναι ΨΕΥΔΗΣ, τότε εκτελείται η επόμενη (μετά το ΤΕΛΟΣ_ΑΝ) εντολή.

! παράδειγμα
ΑΝ (K > L+3) ΤΟΤΕ
  N  N + 2
ΤΕΛΟΣ_ΑΝ

Λίγο πιο περίπλοκη είναι η δομή

ΑΝ συνθήκη Α ΤΟΤΕ
εντολές Α
ΑΛΛΙΩΣ
εντολές Ω
ΤΕΛΟΣ_ΑΝ

που μπορεί να έχει δύο ομάδες εντολών. Υπάρχει μια συνθήκη Α που, αν είναι ΑΛΗΘΗΣ εκτελούνται οι εντολές που ακολουθούν το ΤΟΤΕ, ενώ αν είναι ΨΕΥΔΗΣ εκτελούνται οι εντολές που ακολουθούν το ΑΛΛΙΩΣ. Το τέλος της δομής σημειώνεται με την εντολή ΤΕΛΟΣ_ΑΝ.

! παράδειγμα
ΑΝ (K = N) ΤΟΤΕ
  K  K + 1
  ΓΡΑΨΕ K, S
ΑΛΛΙΩΣ
  ΓΡΑΨΕ N, T
  T  0.
  N  N + 2
ΤΕΛΟΣ_ΑΝ

Υπάρχει μια φράση

ΑΛΛΙΩΣ_ΑΝ συνθήκη Β ΤΟΤΕ
εντολές Β

(που γράφεται μετά την ΑΝ συνθήκη ΤΟΤΕ και πριν από την ΑΛΛΙΩΣ), που μπορεί να δώσει στην δομή επιλογής περισσότερες διακλαδώσεις:

• Πρώτη είναι η εντολή ΑΝ με μια πρώτη συνθήκη και, αν η συνθήκη είναι ΑΛΗΘΗΣ, εκτελούνται οι εντολές μετά το ΤΟΤΕ και ο έλεγχος πηγαίνει στην μετά την ΤΕΛΟΣ_ΑΝ εντολή.
• Αν η πρώτη συνθήκη είναι ΨΕΥΔΗΣ ακολουθεί η ΑΛΛΙΩΣ_ΑΝ με μια δεύτερη συνθήκη και, αν η δεύτερη συνθήκη είναι ΑΛΗΘΗΣ, εκτελούνται οι εντολές μετά το ΤΟΤΕ της ΑΛΛΙΩΣ_ΑΝ και ο έλεγχος πηγαίνει στην μετά την ΤΕΛΟΣ_ΑΝ εντολή.
• Μπορούν να υπάρχουν κι άλλες ΑΛΛΙΩΣ_ΑΝ – ΤΟΤΕ ομάδες εντολών (με τρίτη συνθήκη, τέταρτη συνθήκη, κλπ).
• Μετά από τις ΑΛΛΙΩΣ_ΑΝ – ΤΟΤΕ υπάρχει μια ΑΛΛΙΩΣ με τις εντολές της, που εκτελούνται όταν καμιά συνθήκη δεν είναι ΑΛΗΘΗΣ.
• Στο τέλος της δομής υπάρχει πάντοτε μια ΤΕΛΟΣ_ΑΝ.

! παράδειγμα
ΑΝ (L = –2) ΤΟΤΕ
  Y  –1.
ΑΛΛΙΩΣ_ΑΝ (L = 0) ΤΟΤΕ
  Y  +1.
ΑΛΛΙΩΣ_ΑΝ (L = 2) ΤΟΤΕ
  Y  +3.
ΑΛΛΙΩΣ
  Y  0.
ΤΕΛΟΣ_ΑΝ

Μπορούμε εναλλακτικά να χρησιμοποιήσουμε τις εντολές ΕΠΙΛΕΞΕ – ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ – ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΑΛΛΙΩΣ – ΤΕΛΟΣ_ΕΠΙΛΟΓΩΝ, (που είναι φτιαγμένες ακριβώς για περιπτώσεις πολλαπλής επιλογής) :

! παράδειγμα
ΕΠΙΛΕΞΕ L
  ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ –2
    Y  –1.
  ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ 0
    Y  +1.
  ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ 2
    Y  +3.
  ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΑΛΛΙΩΣ
    Y  0.
ΤΕΛΟΣ_ΕΠΙΛΟΓΩΝ

Σταθερές

Τις σταθερές (constant) που θα χρησιμοποιήσουμε μέσα σε ένα πρόγραμμα ή υποπρόγραμμα τις ορίζουμε στην αρχή του με την εντολή ΣΤΑΘΕΡΕΣ.

! παράδειγμα
ΣΤΑΘΕΡΕΣ
  ΕΝΑ = 1
  ΠΙ = 3.1415926

Η σταθερή δεν μπορεί να αλλάξει τιμή σε κάποια φάση του προγράμματος.

Μπορούμε επίσης να χρησιμοποιήσουμε στο πρόγραμμα μια σταθερή τιμή, με τύπο ΑΚΕΡΑΙΟ, ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ, κλπ..

ΑΚΕΡΑΙΕΣ σταθερές

Παραδείγματα σωστών ακέραιων σταθερών:

–25  0  4134  7773216  +1234567890

Παραδείγματα λαθεμένων ακέραιων σταθερών:

123456789012 (ξεπερνάει το μέγιστο επιτρεπτό), 
–52.         (έχει υποδιαστολή [.]), 
4,381.       (το κόμμα δεν επιτρέπεται εκεί), 
561–2        (είναι ακέραια έκφραση, όχι ακέραια σταθερή), 
3Χ3          (έχει γράμμα μέσα). 

ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΕΣ σταθερές

Παραδείγματα σωστών πραγματικών σταθερών:

3.5  +7.  –0.06  6.22  –.3456

Παραδείγματα λαθεμένων πραγματικών σταθερών:

35           (λείπει η τελεία–υποδιαστολή). 
–5.22.       (δυο υποδιαστολές). 
–+3.         (δυο πρόσημα). 

ΛΟΓΙΚΕΣ σταθερές

Λογικές σταθερές υπάρχουν μόνο δύο, και είναι οι ΑΛΗΘΗΣ και ΨΕΥΔΗΣ. Οι λογικές σταθερές μπορούν να χρησιμοποιηθούν στις λογικές εκφράσεις της ΓΛΩΣΣΑΣ.

Σειρές χαρακτήρων. Σταθερές για ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ

Σειρά χαρακτήρων είναι μια αλληλουχία χαρακτήρων που περικλείονται από αποστρόφους ( ' , ASCII δεκαεξαδικός 27). Για να εμφανίζεται ο χαρακτήρας ['] απόστροφος μέσα σε σειρά χαρακτήρων που περικλείεται από αποστρόφους, τον γράφουμε δυο φορές.

Παραδείγματα σειρών χαρακτήρων:

'Α'  'ΑΒ4!Σ'  'PERSONS NAME ='

Μεταβλητές

Μια μεταβλητή (variable) ορίζεται με την χρήση ενός συμβολικού ονόματος, που ο πρώτος του χαρακτήρας πρέπει να είναι γράμμα και οι υπόλοιποι γράμματα, ψηφία ή υπογράμμιση (underscore) '_'. Τις μεταβλητές που θα χρησιμοποιήσουμε μέσα σε ένα πρόγραμμα ή υποπρόγραμμα τις ορίζουμε στην αρχή του. Για παράδειγμα:

ΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣ
  ΑΚΕΡΑΙΕΣ: ΕΝΑ, ΔΥΟ, Μηδέν
  ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΕΣ: α, β, γ, Ρίζα1
ΑΡΧΗ

Η μεταβλητή που ορίζεται με κάποιο συμβολικό όνομα μπορεί να αποκτήσει μια τιμή. Η μεταβλητή μπορεί να αλλάξει τιμή σε κάποια φάση του προγράμματος. Μια μεταβλητή μπορεί να είναι κάποιου τύπου, (όπως και μια σταθερή), ΑΚΕΡΑΙΑ, ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ, ΧΑΡΑΚΤΗΡΩΝ ή ΛΟΓΙΚΗ.

Μεταβλητές με δείκτες

Στην ΓΛΩΣΣΑ υπάρχει η δυνατότητα να οριστούν μεταβλητές με δείκτες, που το κάθε στοιχείο τους μπορεί να εντοπιστεί στην μνήμη (και να χρησιμοποιηθεί) με χρήση δεικτών. Γενικά τις ονομάζουμε πίνακες (table, array), αλλά αν έχουν μόνο μια διάσταση, τις λέμε και διανύσματα (vector). Οι πίνακες ορίζονται με τις δηλωτικές εντολές τύπου, όπου μετά το όνομα της μεταβλητής ακολουθούν σε αγκύλες τα όρια των δεικτών. Για παράδειγμα, με :

ΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣ
  ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΕΣ: Β[5], Α[2,3]

δηλώνουμε τον πραγματικό πίνακα Β με στοιχεία Β[1], Β[2], Β[3], Β[4], Β[5] και τον πραγματικό πίνακα Α με στοιχεία Α[1, 1], Α[2, 1], Α[1, 2], Α[2, 2], Α[1, 3], Α[2, 3].

Οι δείκτες χωρίζονται με κόμματα και κάθε δείκτης είναι ακέραια έκφραση. Μικρότερος δείκτης υπονοείται ότι είναι το 1.

Εκφράσεις

Γενικά έκφραση (expression) είναι

• ένα στοιχείο για επεξεργασία (σταθερή ή μεταβλητή (απλή ή δεικτοδοτημένη)),
• μια πράξη με δυο τέτοια στοιχεία,
• μια πράξη με δυο εκφράσεις,
• η συνάρτηση μιας έκφρασης, π.χ. Α_Τ(ε) ),
• μια έκφραση κλεισμένη σε παρενθέσεις.

Η πράξη σε μια έκφραση χαρακτηρίζεται από έναν τελεστή, το σύμβολο της πράξης που θα γίνει. Παρακάτω δείχνουμε τους τελεστές, (από την μεγαλύτερη προτεραιότητα εκτέλεσης 1, που εκτελούνται πρώτοι, μέχρι την μικρότερη προτεραιότητα 8), και την σημασία τους.

Ιεραρχία	Τελεστής	Πράξη
1	^	Ύψωση σε δύναμη
2	* /	Πολλαπλασιασμός Διαίρεση
3	+ –	Πρόσθεση αριθμών (και συναλύσωση σειρών χαρακτήρων) Αφαίρεση
4	DIV MOD	Ακέραια διαίρεση Υπόλοιπο διαίρεσης
5	< <= = >= > <>	Αριθμητικά ή αλφαβητικά : Μικρότερο από Αριθμητικά ή αλφαβητικά : Ίσο ή μικρότερο από Αριθμητικά ή αλφαβητικά ή λογικά : Ίσο με Αριθμητικά ή αλφαβητικά: Ίσο ή μεγαλύτερο από Αριθμητικά ή αλφαβητικά: Μεγαλύτερο από Αριθμητικά ή αλφαβητικά ή λογικά: Διάφορο από
6	ΟΧΙ	Άρνηση λογική
7	ΚΑΙ	ΚΑΙ λογικό
8	Η	Η λογικό

Ακέραιες εκφράσεις

Έτσι λέγονται οι εκφράσεις που φτιάχνονται με ακέραιες μεταβλητές ή σταθερές και έναν από τους τελεστές ^, *, +, –, DIV. Το αποτέλεσμα μιας ακέραιας έκφρασης είναι ακέραιος αριθμός.

Συγκριτικές εκφράσεις

Για να φτιαχτεί μια συγκριτική έκφραση, χρησιμοποιούνται δυο αριθμητικές εκφράσεις ίδιου τύπου και ανάμεσά τους τοποθετείται ένας συγκριτικός τελεστής από τους <, <=, =, >=, >, <> .

Για παράδειγμα, αν A, B, C, D, E, F, G είναι αριθμητικές μεταβλητές:

• A<B σημαίνει A μικρότερο από το B
• B<=C σημαίνει B μικρότερο από ή ίσο με το C
• C=D σημαίνει C ίσο με το D
• D>=E σημαίνει D μεγαλύτερο από ή ίσο με το E
• E>F σημαίνει E μεγαλύτερο από το F
• F<>G σημαίνει F διάφορο από το G

Η συγκριτική έκφραση έχει λογική τιμή, είναι δηλαδή ΑΛΗΘΗΣ (αλήθεια) ή ΨΕΥΔΗΣ (ψέμα).

Λογικές εκφράσεις

Λογική έκφραση είναι αυτή που έχει λογική τιμή, που μπορούμε δηλαδή να αποφανθούμε άμεσα αν είναι ΑΛΗΘΗΣ ή ΨΕΥΔΗΣ. Για να φτιαχτεί μια σύνθετη λογική έκφραση, χρησιμοποιούμε δυο λογικές εκφράσεις και ανάμεσά τους τοποθετούμε έναν λογικό τελεστή από τους ΚΑΙ, Η, ή μια λογική έκφραση και μπροστά της τον τελεστή ΟΧΙ.

Για παράδειγμα, αν r, s, t, u, v, w είναι λογικές μεταβλητές:

• r ΚΑΙ s αληθεύει όταν αληθεύουν και η r και η s
• s Η t αληθεύει όταν αληθεύει η s ή όταν αληθεύει η t
• t = u αληθεύει όταν οι t και u έχουν ίδια τιμή
• u <> v αληθεύει όταν οι u και v έχουν διαφορετική τιμή
• ΟΧΙ w αληθεύει όταν η w είναι ψέμα.

Εσωτερικές συναρτήσεις στην ΓΛΩΣΣΑ

Στην ΓΛΩΣΣΑ είναι ορισμένες οι παρακάτω συναρτήσεις:

ΗΜ(χ)	Ημίτονο του χ
ΣΥΝ(χ)	Συνημίτονο του χ
ΕΦ(χ)	Εφαπτομένη του χ
Τ_Ρ(χ)	Τετραγωνική ρίζα του χ
ΛΟΓ(χ)	Φυσικός λογάριθμος του χ, ln(x)
Ε(χ)	Εκθετική συνάρτηση, ex
Α_Μ(χ)	Ακέραιο μέρος του χ
Α_Τ(χ)	Απόλυτη τιμή του χ

Οι ειδικές εφαρμογές λογισμικού που δέχονται προγράμματα ΓΛΩΣΣΑΣ και τα επεξεργάζονται, όπως είναι το λογισμικό Γλωσσομάθεια, προσφέρουν κι άλλες συναρτήσεις. Μερικά παραδείγματα:

ΜΗΚΟΣ_ΧΑΡ(χ)	η συνάρτηση εύρεσης μήκους σειράς χαρακτήρων
ΧΑΡ(ν) ΣΕΙΡΑ_ΧΑΡ(χ)	οι συναρτήσεις αναφοράς στον πίνακα ASCII
Κ_Μ(χ)	εύρεση κλασματικού μέρους
ΣΤΡΟΓΓ(χ)	πλησιέστερος ακέραιος

Η εντολή ΔΙΑΒΑΣΕ

Με την εντολή αυτή καθοδηγούμε τον υπολογιστή να διαβάσει στοιχεία που πρόκειται να επεξεργαστεί. Η μορφή της εντολής ΔΙΑΒΑΣΕ είναι

ΔΙΑΒΑΣΕ \<μεταβλητή> | <στοιχείο πίνακα>\(, 1, Λ)

Παραδείγματα χρήσης:

ΔΙΑΒΑΣΕ I, J, A ΔΙΑΒΑΣΕ I[10], I[11], Ι[13]

(Η Γλωσσομάθεια ανοίγει ένα αρχείο κειμένου και προτρέπει να γράψουμε εκεί τα στοιχεία που πρέπει να διαβαστούν).

Η εντολή ΓΡΑΨΕ

Με την εντολή αυτή εξηγούμε στον υπολογιστή ότι πρέπει να γράψει μερικές εγγραφές με στοιχεία που του καθορίζουμε, με τρόπο που του καθορίζουμε. Παραδείγματα χρήσης:

ΓΡΑΨΕ I, J, A
ΓΡΑΨΕ I[10], I[11], Ι[13]
ΓΡΑΨΕ 'Δώσε έναν αριθμό'
ΓΡΑΨΕ 'Π[', κ, '] = ', Π[Κ]

Μετά την εκτέλεση μιας ΓΡΑΨΕ η γραφίδα μετακινείται αυτόματα στην αρχή της επόμενης γραμμής, οπότε η εντολή ΓΡΑΨΕ χωρίς καθόλου παραμέτρους αφήνει μια κενή γραμμή (χρήσιμο για διαχωρισμό στοιχείων).

Πηγές

• ΒΑΚΑΛΗ Α. – ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ Η. – ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ Ν. – ΚΟΙΛΙΑΣ Χ. – ΜΑΛΑΜΑΣ Κ. – ΜΑΝΩΛΟΠΟΥΛΟΣ Ι. – ΠΟΛΙΤΗΣ Π., "Ανάπτυξη εφαρμογών σε Προγραμματιστικό Περιβάλλον", Οργανισμός Έκδοσης Διδακτικών Βιβλίων, Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων, Παιδαγωγικό Ινστιτούτο.
• Σπύρος Νικολαΐδης, δωρεάν λογισμικό "Γλωσσομάθεια", e-mail : spin@glossomatheia.studies.gr.